Europese energietransitie: PNIEC en Fit for 55 zetten mijlpalen voor 2030 onder druk
Het Fit for 55-pakket en geactualiseerde nationale energieplannen dwingen België tot versnelde uitrol van hernieuwbare energie, waterstof en koolstofneutrale industrie.
De Europese energietransitie nadert een kritieke fase. Onder het Fit for 55-pakket en de geactualiseerde nationale energie- en klimaatplannen (in Italië bekend als PNIEC, in België opgesteld als NEKP) moeten lidstaten hun broeikasgasuitstoot tegen 2030 met 55 procent reduceren ten opzichte van 1990. De Europese Commissie evalueerde recent de finale NEKP's en concludeerde dat slechts vier lidstaten op koers liggen voor alle doelstellingen.
België levert volgens de evaluatie een gemengd beeld. Op het vlak van hernieuwbare energie ligt het land achter op het indicatieve traject, met een aandeel van 14,2 procent in het bruto eindverbruik in 2024, tegenover een doelstelling van 23 procent in 2030. De versnelling moet komen uit offshore windenergie, met de uitrol van de tweede zone in de Noordzee die de capaciteit moet verdubbelen tot 5,8 gigawatt tegen 2030. Het project Princess Elisabeth Eiland, ontwikkeld door Elia, vormt het zenuwcentrum van deze uitbreiding met een investering van 7 miljard euro.
De industriële koolstofreductie verloopt eveneens met horten en stoten. De Antwerpse petrochemische cluster, goed voor ongeveer 18 procent van de Belgische CO2-emissies, investeert massaal in elektrificatie van kraakovens, koolstofafvang en groene waterstof. Het Antwerp@C-project, een samenwerking tussen Air Liquide, BASF, Borealis, ExxonMobil, INEOS, Fluxys en TotalEnergies, beoogt 14,2 miljoen ton CO2 per jaar af te vangen en op te slaan onder de Noordzee tegen 2030. De Belgische federale overheid heeft 350 miljoen euro vrijgemaakt voor cofinanciering via het Energietransitiefonds.
Het Emission Trading System (ETS) speelt een centrale rol. De CO2-prijs schommelt momenteel rond 75 euro per ton en analisten van BloombergNEF verwachten een stijging richting 110 euro tegen 2027, naarmate gratis emissierechten worden afgebouwd onder CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism). Voor de Antwerpse staal- en chemiesector betekent dit een directe prikkel om koolstofneutrale technologie te versnellen. ArcelorMittal Gent investeert 1,1 miljard euro in directe reductie van ijzer met aardgas en uiteindelijk waterstof.
Het Fit for 55-pakket bevat ook RefuelEU Aviation en FuelEU Maritime, die geleidelijke verplichtingen opleggen voor duurzame luchtvaart- en scheepvaartbrandstoffen. Voor de Luchthaven van Brussel betekent dit dat vanaf 2025 al 2 procent SAF moet worden bijgemengd, oplopend tot 6 procent in 2030 en 70 procent in 2050. TotalEnergies Antwerpen en Neste in Rotterdam zijn de voornaamste leveranciers, met een productieprijs die ongeveer drie keer hoger ligt dan conventionele kerosine.
De sociale dimensie blijft een politieke uitdaging. Het Sociaal Klimaatfonds van de EU moet kwetsbare huishoudens ondersteunen bij de uitrol van ETS2, dat vanaf 2027 ook gebouwenverwarming en wegtransport zal omvatten. België verwacht ongeveer 1,1 miljard euro te ontvangen uit dit fonds over de periode 2026-2032. Federaal minister van Energie benadrukte dat de transitie inclusief moet blijven, met behoud van competitiviteit voor de Belgische industrie. De volgende grote toetsmoment voor de Belgische NEKP-uitvoering vindt plaats in 2027, wanneer een midterm-evaluatie volgt.
