Rómanska Ameríka stækkar hreinsigetu: Dos Bocas í Mexíkó og kúbönsk verkefni

Rómanska Ameríka er að upplifa stærstu stækkun á olíuhreinsigetu í tvo áratugi. Mexíkó hefur tekið í notkun Olmeca-hreinsistöðina í Dos Bocas, Tabasco, sem á að afkasta 340 þúsund tunnum á dag þegar hún nær fullum afköstum. Verkefnið er undir hatti ríkisfyrirtækisins Pemex og hefur kostað yfir 17 milljarða Bandaríkjadala, langt umfram upphaflega áætlun upp á 8 milljarða.

Markmið ríkisstjórnar Claudiu Sheinbaum er að gera Mexíkó sjálfbjarga í bensíni og dísil, en landið hefur lengi flutt inn um helming af eldsneytisnotkun sinni frá bandarískum hreinsistöðvum á Mexíkóflóa. Auk Olmeca er Pemex að uppfæra hreinsistöðvarnar Tula, Salina Cruz og Cadereyta, og hefur keypt Deer Park hreinsistöðina í Texas af Shell.

Á Kúbu hefur kínverska CNPC í samstarfi við CUPET undirritað viljayfirlýsingu um stækkun Cienfuegos-hreinsistöðvarinnar úr 65 í 150 þúsund tunnur á dag. Verkefnið er hluti af viðleitni Kúbu til að draga úr eldsneytisskorti sem hefur valdið rafmagnsleysi um allt landið undanfarin misseri. Venesúela útvegar hráolíu undir samningi sem nýtur ríkissamskipta.

Þessi stækkun breytir flæði olíuvara á Atlantshafi. Bandarísk hreinsigeta hefur lítið vaxið, og eftir lokun nokkurra stöðva á austurströnd Bandaríkjanna eru mexíkóskar og evrópskar hreinsistöðvar í auknum mæli að mæta eftirspurn í Karíbahafi og Suður-Ameríku. Þetta hefur áhrif á verðmyndun á dísilolíu og þotueldsneyti sem Ísland flytur inn.

Fyrir íslensk útgerðarfyrirtæki og flugfélög er flutningur á eldsneyti yfir Atlantshafið mikilvægur þáttur í kostnaðarsamsetningu. Aukin staðbundin hreinsigeta í Rómönsku Ameríku þýðir að færri tankskip stunda langflutninga frá Persaflóanum til Karíbahafs, sem getur lækkað fraktverð á Norður-Atlantshafsleiðum og þar með kostnað Eimskips og Samskipa.

Á sama tíma efast greinendur um hagkvæmni stóru ríkisverkefnanna. Pemex skuldar yfir 100 milljarða Bandaríkjadala, hæsta skuldastaða nokkurs olíufélags heims, og kreditmatsfyrirtækin Moody's og Fitch hafa lækkað einkunnir félagsins. Olmeca-stöðin hefur átt í tæknilegum byrjunarvandamálum og er aðeins að hluta í rekstri tveimur árum eftir formlega opnun. Á Kúbu eru áhyggjur af endingu og fjármagni. Á Íslandi minnir þetta á að langtímafjárfesting í jarðefnaeldsneytisinnviðum getur orðið strönd verðmæti í heimi sem stefnir í orkuskipti, sem styrkir réttmæti þess að leggja áherslu á græna útflutningsiðnað í staðinn.