Orkuskipti Evrópusambandsins: PNIEC og Fit for 55 áfangar fyrir 2030

Evrópusambandið hefur nálgast lykiláfanga í orkuskiptastefnu sinni þegar aðildarríki skila uppfærðum landsbundnum orku- og loftslagsáætlunum, sem á ítölsku heita PNIEC en hafa svipuð heiti á öðrum tungumálum. Þessar áætlanir eru skilgreindar samkvæmt Fit for 55 lagapakkanum, sem stefnir að 55% samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda fyrir árið 2030 miðað við 1990.

Markmið sambandsins eru margþætt: 42,5% hlutdeild endurnýjanlegrar orku í heildarorkunotkun, 11,7% minni orkunotkun en spár gerðu ráð fyrir, og stóraukin notkun á grænu vetni í iðnaði. Lönd eins og Þýskaland, Spánn, Frakkland og Ítalía hafa skuldbundið sig til milljarða evra fjárfestinga í vindorku á hafi, sólarsellum og rafgeymsluverkefnum.

Þýskaland leiðir hópinn með 215 gígawatta markmið í endurnýjanlegri raforkugetu árið 2030, með stuðningi við allt að 14 milljarða evra á ári í gegnum EEG-kerfið. Spánn hefur uppfært sína PNIEC-áætlun til að ná 81% endurnýjanlegri raforku árið 2030, með áherslu á 12 gígawatta á sólarrafhlöðum og 22 gígawatta á vindorku á landi. Sjóorkuverkefni vaxa hratt á Norðursjó og við strendur Eystrasaltsins.

Á sama tíma stendur Evrópa frammi fyrir áskorunum. Kolefnisaðlögunarkerfi á landamærum (CBAM) er nú innleitt fyrir kolefnisfrekan innflutning eins og stál, sement og áburð. Fyrirtæki sem flytja vörur inn til ESB verða að kaupa losunarheimildir eftir 2026, sem hækkar kostnað en skapar tækifæri fyrir lágkolefnaframleiðendur.

Fyrir Ísland eru tækifærin skýr. Sem aðili að EES tekur Ísland upp meginhluta evrópskrar loftslagslöggjafar, þar á meðal viðskiptakerfis með losunarheimildir (ETS). Íslenskt ál, sem framleitt er hjá Alcoa Fjarðaáli, Norðuráli og Rio Tinto Ísal með 100% endurnýjanlegri raforku, er meðal lágkolefnasta ál sem völ er á í heiminum og fær verðlagsforskot gagnvart kínversku áli í CBAM-kerfinu.

Útflutningstækifæri Landsvirkjunar á grænu vetni og rafeldsneyti njóta einnig góðs af. Þýska þjóðaráætlunin um vetni gerir ráð fyrir innflutningi á tveimur þriðju af 130 teravattstunda vetnisþörf landsins árið 2030. Verkefni á borð við H2Global-uppboðsvettvanginn í Hamborg gætu skapað langtímasamninga fyrir íslenska framleiðendur. Aftur á móti þarf Ísland að bæta upp eigin samdráttarmarkmið í landbúnaði, samgöngum og sjávarútvegi, þar sem hluti samdráttar með loftslagslöggjöfinni krefst aðgerða heima fyrir og verður ekki uppfyllt einungis með raforkukerfinu. Aðildarviðræður um nánari tengingu Íslands við ETS munu skipta sköpum á næstu árum.